فرقه  اشاعره

عامل فرهنگي به وجود آورنده اشاعره

            وضع تفكر در اواخر قرن سوم

   وضع تفكر و انديشه‌ي عقل ستيزي در اواخر قرن سوم طوري بود كه حركتي عقل گرا از بين عامه به عنوان  علم كلام برخواسته از اهل حديث ناگزير بودكه پديدآيد. استدلالي كردن ايمان كه در اوائل قرن دوم هجري به عنوان يك حركت منظم فكري به نام مذهب اعتزال پديد آمد، در بدايت امر صرفاً تلاشي بود براي اينكه اسلام و اصول اساسي آن را بر پايه استدلال و تعقل پايه گذاري كند. بدين معنا كه مي‌خواستند معتقدات وتعاليم را از طريق تفاسير و استدلالي متلايم  تبين كنند همين كه معتزله‌ي عقل گرا به مطالعه ترجمه‌هاي عربي آثار طبيعيّون و فلاسفه يوناني پرداختندآثاري كه به تشويق خلفاي نخستين عباسي بخصوص منصور و مأمون ترجمه شده بود، در صدد بر آمدند تا روش هاي فلسفي و افكار يوناني را بر اصول اساسي اسلام نيز مطبق كنند. بعض ازخلفاءعباسي وعلي الخصوص مأمون علناً از عقل‍گرايي معتزله حمايت كردند تفكر اعتزال توسط معتزليان متاخريعني كساني كه متعلق به نسلهاي دوم وسوم بودند بر اثر نفوذ فلسفه يوناني و زيرچتر حمايت و تشويق خلفاءرنگي صرفاً عقلي ومطلقا آزاد از هر گونه تقييد فكري به خودگرفت و در بعضي ازمواردحتي ازلحاظ فكري جنبه منفي پيدا كرد. معتزله؛

^{پژوهشى در باره كراميان تحقيق}

^{در باره بعضى از فرق اسلامى كه امروزه در قالب يك گروه از آنها اثرى باقى نمانده است، از مباحث قابل توجه و تامل است. در مطالعات فرقه شناسى اسلامى عمدتا چهار ويژگى را بايد مدنظر قرار داد: الف) حيات فرهنگى اجتماعى هر فرقه; ب) ميزان تاثير يك فرقه در تكوين فرقه‏هاى ديگر; ج) تفسير هر فرقه از اسلام; د) عوامل ضعف و اضمحلال يك فرقه. متاسفانه پژوهشگران فرق و مذاهب هنگام شناساندن بعضى از فرق، به شواهد و دلايل اندك و گاه ناكافى تمسك جسته‏اند; اين دلايل نيز با غرض‏ورزى و تحريف حقيقت همراه است و نكته مهمتر اين كه گاه از فرقه‏هايى سخن به ميان رانده‏اند كه در زمان خودشان نيز اثر قابل توجهى نداشته‏اند; براى مثال، در مورد فرقه كيسانيه اظهارنظرهاى متفاوتى وجود دارد; عده‏اى از فرقه‏شناسان آنها را از فرقه‏هاى عمده قرن اول و دوم هجرى مى‏دانند; در حالى كه گروهى ديگر اين فرقه را خيالى و ساخته و پرداخته دست‏سياست‏بازان و فرقه‏نويسان قرون بعدى معرفى كرده‏اند (1) .}